Ligji afatgjatë amerikan që i mundëson agjencive të inteligjencës të mbledhin e analizojnë sasi të mëdha komunikimesh ndërkombëtare pa mandate gjykate, pritet të skadojë më 30 prill. Megjithatë, Kongresi amerikan mbetet i ndarë nëse duhet t’i japë qeverisë Trump mundësinë të zgjasë këtë ligj pa asnjë ndryshim.

Çfarë është Seksioni 702 i FISA dhe Pse Kundërshtohet?

Seksioni 702 i Ligjit për Mbikëqyrjen e Inteligjencës së Huaj (FISA) i lejon agjencitë federale si NSA, CIA, FBI e të tjera të regjistrojnë komunikime ndërkombëtare që kalojnë nëpër Shtetet e Bashkuara pa mandate individuale. Nëpërmjet këtij procesi, mblidhen edhe të dhëna të panumërta – përfshirë email-e dhe regjistra telefonikë – të qytetarëve amerikanë që komunikojnë me subjekte të mbikëqyrura jashtë vendit, duke ngritur shqetësime serioze për privatësinë dhe të drejtat kushtetuese të amerikanëve.

Para skadimit të ligjit, një grup bipartiak ligjvënësish pro-privatësisë në Dhomën e Përfaqësuesve dhe Senat po kërkon reforma gjithëpërfshirëse në FISA. Ata theksojnë se këto ndryshime janë thelbësore për mbrojtjen e të drejtave të privatësisë së qytetarëve. Disa ligjvënës rekomandojnë reforma pas rasteve të shumta të abuzimeve me survejimin gjatë administratave të njëpasnjëshme amerikane. Të tjerë kërkojnë të lidhin miratimin e ligjit me arritjet e tyre politike. Ndërkohë, presidenti Trump nga ana e tij ka shprehur se është i prirë të mbështesë një ri-autorizim të thjeshtë pa ndryshime.

Reformat e Propozuara dhe Debati Bipartizan

Projektligji për Reformën e Mbikëqyrjes Qeveritare, prezantuar në Kongres nga Senatorët Ron Wyden dhe Mike Lee, synon kufizimin e programeve të survejimit pa mandate. Ky projektligj kërkon mbylljen e boshllëkut ligjor të “kontrollit të pasmë”, që lejon agjencitë të kontrollojnë komunikimet e amerikanëve pa leje gjykate. Një tjetër dispozitë kyçe do të ndalojë agjencitë federale të blejnë të dhëna komerciale të qytetarëve amerikanë nga ndërmarrje të të dhënave – një praktikë që është përdorur mizorisht nga FBI, duke blerë të dhënat e vendndodhjes së qytetarëve pa autorizim gjykate.

Të dy partitë politike janë të interesuara të kufizojnë këto boshllëqe, të cilat aktualisht lejojnë analizimin e të dhënave nga inteligjenca artificiale duke blerë të dhëna nga tregjet komerciale. Ndërkohë, kjo çështje mbetet thelbësore edhe në negociatat me kompani si OpenAI dhe Anthropic për përdorimin e mjeteve të tyre pa kufizime për qëllime qeveritare. Grupa të përkrahjes së privatësisë si American Civil Liberties Union dhe Electronic Privacy Information Center kanë shprehur mbështetje për këtë ligj reformues.

Nuk është e qartë nëse projektligji do të miratohet, por shumë ligjvënës theksojnë domosdoshmërinë e reformave, veçanërisht pasi përparimet teknologjike e bëjnë më të lehtë sofistikimin e survejimit nga qeveria dhe kompanitë teknologjike.

Senatori Ron Wyden, një avokat i njohur i privatësisë, ka paralajmëruar se shumë ligjvënës nuk janë të njohur me interpretimet sekrete të Seksionit 702 që ndikojnë drejtpërdrejt në të drejtat e qytetarëve amerikanë. Ai i ka kërkuar qeverisë deklasifikimin e informacionit në mënyrë që debati të jetë më transparent.

Për më tepër, edhe nëse Seksioni 702 skadon më 30 prill, kjo nuk do të thotë që kompetencat e survejimit të SHBA-së do të përfundojnë menjëherë. Një element ligjor lejon zgjatjen e survejimit deri në mars 2027, për sa kohë që Gjykata e Mbikëqyrjes së Inteligjencës së Huaj në Washington kërkon çdo vit certifikimin e praktikave të qeverisë si të ligjshme. Kjo i mundëson qeverisë të vazhdojë grumbullimin e komunikimeve edhe për 12 muaj pas skadimit.

Qeveria amerikane zotëron edhe kompetenca të tjera survejimi që nuk janë në kontrollin e Kongresit, si Urdhri Ekzekutiv 12333. Ky urdhër diktuar fshehtësisht përcakton rregullat për mbikëqyrje jashtë kufijve të SHBA-së, duke përfshirë komunikime private të një numri të panjohur të amerikanëve.

Në përfundim, debati për Seksionin 702 mbetet i ashpër dhe do të përcaktojë të ardhmen e privatësisë, lirisë dhe sigurisë së qytetarëve amerikanë në një epokë të re të teknologjisë së avancuar.

Tags: privatësia, Seksioni 702, survejimi pa mandat, reforma FISA, Kongresi amerikan, të dhënat personale